*ĉapel/o UV

*ĉapelo

1.
TEKS Kapvesto kun elstara ĉirkaŭrando: li portas rozokoloran superveston kaj teleroforman ĉapelon [1]; kancelariano kun lia larĝa ĉapelo [2]; nigrafranĝa triangula ĉapelo [3]; velura ĉapelo Marta ; felta ĉapelo [4]; kun via ĉapelo vi similas pajacon, ― ne metu vian ĉapelon sur unu orelon [5]; ili aspektis imprese: pintaj ĉapeloj, hakilo en la mano, daŭre drinkemaj kaj batalemaj [6].
2.
BOT Supra, ĉapeloforma parto de la fruktokorpo de fungo: la rando de la ĉapelo de la malgranda faskofungo estas striita [7].
3.
TIP Diakritilo, tegmentoforma supersigno, uzata en diversaj alfabetoj (interalie en esperanta, por formi la literojn ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ), en matematikaj simboloj kaj en programlingvoj (en tiuj lastaj ĝi aperas kiel memstara signo, kies Askia numero estas 94): surogatoj kun iksoj kaj askiaj ĉapeloj (^) [8]; la ĉapeloj en la vortaraj tekstoj aspektas normale post instalo de specifaj tiparoj [9]. VD:h, x
1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 31
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Floroj de la malgranda Ida
3. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Bona humoro
4. Eliza Orzeszko, trad. Kazimierz Bein: La Interrompita Kanto, Ĉapitro I
5. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Sesope oni trairas la tutan mondon
6. W. Klag: Vakeroj de Alpoj, Monato, 2001:1, p. 10a
7. P. Desmet': Ĥameleona Fungeto?, 2010-06-30
8. Monato, Grigorij Arosev, Andrej Grigorjevskij: Abonu!, 2004
9. S. Derevjanniĥ: Ĉu vi tradukas france?, Monato, 2002:4, p. 18a
angle:
1. hat 2. cap (of a mushroom) 3. hat (typography), caret, circumflex
beloruse:
1. капялюш, брыль 2. шапачка (грыба) 3. капялюшык (дыякрытычны знак)
bulgare:
1. шапка
ĉeĥe:
klobouk
france:
1. chapeau 3. accent circonflexe
germane:
Hut felta ~o: Filzhut. 3. Zirkumflex, Dach (diakritisches Zeichen)
greke:
1. καπέλλο 3. περισπωμένι
hebree:
כּוֹבַע
hispane:
1. sombrero 1. sombrero
hungare:
1. kalap 3. kalap (ékezet), kúpos ékezet
indonezie:
1. topi 3. sirkumfleks
itale:
1. cappello 3. accento circonflesso, caret
japane:
アクサンシルコンフレックス, ハット
katalune:
1. barret, capell 2. barret (de bolet), capell (de bolet), pili 3. circumflex
nederlande:
1. hoed 2. hoed 3. hoedje (^), kapje (^)
pole:
1. kapelusz 2. kapelusz 3. cyrkumfleks, daszek (pot.)
portugale:
1. chapéu 3. circunflexo
rumane:
1. pălărie 3. circumflex
ruse:
1. шляпа 3. крыша
slovake:
1. klobúk 3. vokáň, strieška
svahile:
kofia
svede:
hatt
tibete:
མཆོད་ཁང་
turke:
1. şapka
ukraine:
капелюх

ĉapeli

1.
(tr)
Provizi per ĉapelo: kun japaneska riverenco de sia skunke ĉapelita silueto [li…] foriris [10]; Robin Hood en Sherwood staris, ⫽ jam sin kapuĉis, ĉapelis kaj ŝtrumpis kaj ŝuis [11].
2.
(ntr)
Servi kiel ĉapelo, funkcii kvazaŭ ĉapelo: grandaj literoj […] ĉapelis la artikolojn, frapis la knabon rekte en la koron [12].
10. Jorge Camacho: La Majstro kaj Martinelli, Ĉapitro 12
11. Jack Warren: La enigmo de Robin Hood, La Brita Esperantisto, printempo 2015, p. 21
12. Claude Piron: Vere aŭ fantazie, 32. La Ŝlosita Ŝranko
germane:
1. mit einem Hut versehen 2. überdachen

ĉapelisto

Homo kiu profesie vendas ĉapelojn kaj aliajn kapvestojn: la heroino Sofi estas 18-jara ĉapelistino [13].
13. Vastalto: Akvosfero, La Militregna Epoko..., 2006-01-03
angle:
milliner, hatter
beloruse:
капялюшнік
ĉine:
妇女用帽店 [fùnǚyòngmàodiàn], 帽商 [màoshāng], 女帽匠 [nǚmàojiàng], 女帽商 [nǚmàoshāng], 制帽人 [zhìmàorén]
france:
chapelier
germane:
Hutmacher
indonezie:
penjual topi
itale:
cappellaio (per uomo), modista (per donna)
japane:
帽子製造業者 [ぼうしせいぞうぎょうしゃ], 帽子屋 [ぼうしや]
katalune:
barreter, barretaire, capeller
pole:
kapelusznik
rumane:
pălărier

ĉapelita

TIP Provizita per ĉapelforma supersigno: anstataŭigi la ĉapelitajn literojn per iksoj [14]; la intenco estis ĉi-foje skribi Dolĉamar ĉapelite, sed fakte mi forgesis ŝanĝi tion en la kovrilo [15].
germane:
mit einem Dach versehen (Zeichen)

bulĉapelo, melonĉapelo

TEKS Ĉapelo el felto kun rigida duonbula supro kaj supren kuspita rando, populara precipe en la fino de la 19a kaj komenco de la 20a jarcentoj: li surhavis […] bonkvalitan striitan vestokompleton, lakledajn ŝuojn kaj bulĉapelon [16]; la junulo kun la melonĉapelo […] staris ekster la pordo, mirigite [17].
16. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, 19
17. G. K. Chesterton, trad. C. Bean: La Naiveco de Pastro Brown, 1937
angle:
bowler hat
beloruse:
кацялок (капялюш)
ĉine:
圆顶硬礼帽 [yuándǐngyìnglǐmào]
france:
chapeau-melon
germane:
Melone (Hut)
indonezie:
topi bowler
japane:
山高帽 [やまたかぼう]
katalune:
bolet (capell), barret fort
pole:
melonik
rumane:
melonieră, pălărie bombată

cilindroĉapelo, cilindra ĉapelo

TEKS Alta, cilindroforma ĉapelo, pliofte nigra, moda ĉe okcidentaj viroj de alta klaso en la 19a jarcento: unu el ili surhavis eĉ cilindran ĉapelon [18]; la fiera cilindroĉapelo ricevis piedpuŝon kaj ruliĝis en fosaĵon [19].
18. B. Traven, trad. Hans Georg Kaiser: Mortula Ŝipo, Rakonto de usona maristo, Ĉapitro 21
19. W. Kabel, trad. M. Lennartz: La domo ĉe la mueleja kanalo, 2017
angle:
top hat
beloruse:
цыліндар (капялюш)
ĉine:
大礼帽 [dàlǐmào]
france:
haut-de-forme
germane:
Zylinder (Hut)
indonezie:
topi tinggi
katalune:
barret de copa, barret de copa alta, copalta
pole:
cylinder (kapelusz)
rumane:
pălărie cilindrică

klakĉapelo

TEKS Alta ĉapelo, povanta platiĝi, por ke oni ĝin portu sub la brako, populara en okcidento en la 19a jarcento: frake vestitaj sinjoroj, kun la haroj kombitaj sur la frunto kaj la klakĉapelo sub la brako, ĉirkaŭis ŝin [20].
20. Ludoviko Lazaro Zamenhof: Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto
angle:
opera hat
beloruse:
шапакляк
france:
claque (chapeau claque), chapeau claque, gibus
germane:
Klappzylinder, Chapeau Claque
hungare:
klakk, rugós cilinder (kalap)
indonezie:
topi opera
japane:
オペラハット
katalune:
clac (capell)
nederlande:
klakhoed
pole:
szapoklak, cylinder składany
rumane:
fedora, pălărie cu boruri late
ruse:
шапокляк

pajloĉapelo, pajla ĉapelo

Ĉapelo plektita el pajlo: ŝi embarase taŭzas la pajloĉapelon en la manoj Metrop ; pajloĉapelo kun vasta rando [21]; pajla ĉapelo, ornamita per rubando [22].
angle:
straw hat
france:
chapeau de paille
germane:
Strohhut

levi la ĉapelon, demeti la ĉapelon

(frazaĵo)
Saluti, gratuli, esprimi respekton (iam en Okcidento efektiva saluta gesto flanke de viroj): ili leviĝis, demetis respekte la ĉapelon [23]; sinjoro, mi levas pro vi la ĉapelon... vi estas la sola homo kiu tiel malkaŝe parolis al mi en la daŭro de la nuna jaro [24].
angle:
tip one's hat
beloruse:
здымаць капялюш
france:
tirer son chapeau
germane:
den Hut ziehen
indonezie:
angkat topi
katalune:
treure's el barret
pole:
zdjąć kapelusz, zdjąć czapkę
rumane:
a se ridica pălăria, a se scoati pălăria

administraj notoj